Dokument znajduje się w Archiwum Państwowym w Przemyślu, sygnatura 56/143/0/415. Jest jednym z wielu dokumentów związanych ze sporem między mitratem Karolem Wołoszyńskim a biskupem Jozafatem Kocyłowskim. Teczka zawiera dokumenty po ukraińsku, polsku, łacinie i niemiecku.
Transkrybowany dokument jest skargą Kapituły przemyskiej na decyzję bpa Kocyłowskiego dotyczącą majątku należącego do Kapituły. Dokument z dnia 23 czerwca 1919 r. jest napisany po łacinie.
Transkrypcja z łaciny
Premisliae, 14 Junii 1923
Beatissime Pater!
Coagunatis sessionaliter die 29 Maji a.c. membris Capituli Excellentissimus Dominus Episcopus Ordinarius D. Josaphat Kocyłowski pronuntiavit Capellam domesticam sitam in prima contignatione aedium capitularium nec non integram contignationem secundam hujus domus ubi antea dimorabat seminarium dioecesanum pro alumnis solummodo quarti anni, esse proprietatem Episcopalis Ordinariatus et pro erigendo seminario puerorum destinatas.
Contra hoc decretum officiali modo oretenus enuntiatum quod omproviso Capitulum privat ejus dominio, humilliter infrascripti appellant ad Sanctam Sedem sequentia afferentes:
Juxta extractum tabularium hic allegatum (integr.?) domus supradicta est proprietas Capituli Premisliensis r. gr. c. sine ullis conditionibus aut oneribus.
Secundum hic allatas (Constitutiones Capituli Cap. XI. 12 et Cap. XX 21. l. a) Capitulum gaudet jure, imo obligatur bona Capituli in inventario consignata ita administrare, ne ipsa alienentur, onarentur vel commutentur.
Ad supplices litteras p. d. Episcopi Joannis Śnigurski circa annum 1845 gubernium austriacum se propensum ostendit instituere Premisliae seminarium dioecesanum pro alumnis solummodo IV anni. Cum autem huic fini deerat apta domus gubernium impensis fundi religionis super domum capitularem, quae tunc temporis unam contignationem solam habuit, extructam fecit secundam contignationem continentem 14 cubicula et annuente Capitulo ibidem 24 alumnos seminarii in cubiculo et superiores seminarii in aliis collocavit – Unus capitularis munere fungebatur rectoris et habitabat in secunda contignatione. Taliter se res habebat usque ad aestatem anni 1921.
Anno 1912–1914 gubernium austriacum extruere fecit Premisliae novas amplissimas aedes pro alumnis circiter 150 omnium quatuor annorum, pro superioribus eorum et auditoriis professorum, quod aedificium calamitatibus belli transitis, demum mense Octobris 1921 Seminarium dioecesanum occupavit.
Fundus religionis aedificando annuente Capitulo propriis sumptibus secundam contignationem acquisivit quidem jus stabiliendi in cubiculis ejusdem seminarium dioecesanum ad tempus quousque harum aedium indigeret, sed non acquisivit ullum jus dominii aut proprietatis ejus, nec tale jus sibi reservavit prout patet ex allato hic extractu tabulari. Quousque Seminarium in hac domo subsistebat Capitulum omnes impensas in reficiendis muris, parietatibus, fenestris, ostiis, caminis, pavimentis et cetera sustinebat quod sine dubio demonstrat jus dominii Capituli.
- Horum cubiculorum a Novembre 1921 a seminario evacuatorum Capitulum necessario indiget a/ pro habitatione canonici qui prius jam qua rector Seminarii ibidem semper habitabat cum Capitulum aliis cubiculis pro eodem caret b/ deinde cum quasi omnia conclavia quae plano pede sunt humida et quasi putrefacta per injuriam temporum evaserunt, nam aedes haec anno 1630 aedificatae fuerunt, indiget eorum pro habitatione alterius canonici, pro collocandis vicariis parochialibus et pro ampliandis locis, ubi continentur bibliotheca capitularis magni precii, numismatica et museum monumentorum artis ecclesiasticae congestorum ex diversis locis amplissimae dioecesis Premisliensis.
Codex juris ecclesiastici in canone 1508 expresse statuit, quod in casu praescriptionis, quo jure videtur Excl. Dom. Episcopus Ordinarius in hoc casu uti, respicienda est legislatio civilis respectivae nationis et hoc sub respectu § 418 et 462 vigentis apud nos legis civilis (Austr.) et § 1 legis ex 30 martii 1879 haud ambigue jus dominii et proprietatis integrae domus capitularis, non excepta secunda ejus contignatione in favorem Capituli statuunt.
- Membra Capituli libenti animo exceperunt nuntium de erigendo seminario puerorum et parati sunt, ut decet, hoc nobile propositum juxta vires optimas adjuvare, attamen per Constitutiones Capituli ad tuenda bona et jura Capituli obligati non possunt assentiri, ut in eorum domo, capitularibus invitis neque interrogatis seminarium puerorum erigatur, siquidem eo magis, quod jam ipsa dispositio harum aedium minime convenit huic proposito ac Capitulum horum cubiculorum, ut supra exponitur, pro suo usu necessario indiget.
Ut proinde membra Capituli pacata possessione et administratione aedium capitularium gaudere queant, humillime ad pedes Sanctitatis Vestrae provoluti enixe supplicant, quatenus Sanctitas Vestra benignissime causam nostram dijudicare et supramemoratum decretum Excl. Domini Epi[scopi] Ordinarii abolere dignetur.
Et Deus.
Sanctitatis Vestrae
obcdientissimi filii
Excellentissime Domine
Supplicem libellum hisce allatum / quo Capitulum Premisliense Ruthenorum contra decretum Ill[ustrissi]mi ac R[everendissi]mi Domini Josaphat Kocyłowski Episcopi Ordinarii Premisliensis in causa dominii et proprietatis aedium capitularium ad S. Sedem Apostolicam recurrit, dignetur Excellentia Vestra huic S. Sedi benignissime porrigere. Libentissime hac occasione utimur ut Excellentiae Vestrae peculiaris observantiae summaeque venerationis sensus cum deosculatione manus profiteamur.
Exp. 14/6
Excellentissimo, Illustrissimo ac Reverendissimo Domino
Laurentio Lauri
Archiepiscopo Ephesino, Nuntio Apostolico Varsoviae
Tłumaczenie na język polski
Przemyśl, 14 czerwca 1923
Najświętszy Ojcze!
Zgromadzonym na posiedzeniu w dniu 29 maja b.r. członkom Kapituły Najdostojniejszy Pan Biskup Ordynariusz D[ominus]. Jozafat Kocyłowski ogłosił, że kaplica domowa położona na pierwszym piętrze [dosł. kondygnacji] budynków kapitulnych, a także całe drugie piętro tego domu, gdzie wcześniej przebywało seminarium diecezjalne dla alumnów tylko czwartego roku, są własnością Biskupiego Ordynariatu i przeznaczone na erygowanie seminarium dla chłopców [małe seminarium].
Przeciwko temu dekretowi, ogłoszonemu w sposób urzędowy ustnie, który niespodziewanie pozbawia Kapitułę jej własności, pokornie niżej podpisani apelują do Stolicy Apostolskiej, następujące [argumenty] przytaczając:
Według wyciągu hipotecznego [tabularium] tutaj załączonego (…?), dom wyżej wspomniany jest własnością Kapituły Przemyskiej obrz[ądku]. gr[ecko]. kat[olickiego]. bez żadnych warunków ani obciążeń.
Według tutaj przytoczonych Konstytucji Kapituły (Rozdz. XI. 12 i Rozdz. XX 21. lit. a) Kapituła cieszy się prawem, a wręcz zobowiązana jest dobra Kapituły w inwentarzu spisane tak administrować, aby same nie zostały zbyte, obciążone lub zamienione.
Na błagalne pisma p[amięci]. d[obrej]. Biskupa Jana Śnigurskiego około roku 1845 rząd austriacki okazał się skłonny ustanowić w Przemyślu seminarium diecezjalne dla alumnów tylko IV roku. Ponieważ zaś do tego celu brakowało odpowiedniego domu, rząd kosztem funduszu religijnego nad domem kapitulnym, który w owym czasie posiadał tylko jedną kondygnację [parter], kazał dobudować drugą kondygnację [piętro] zawierającą 14 pokoi i za zgodą Kapituły tamże 24 alumnów seminarium w pokojach i przełożonych seminarium w innych umieścił – Jeden [członek] kapituły pełnił funkcję rektora i mieszkał na drugim piętrze. Taki stan rzeczy trwał aż do lata roku 1921.
W roku 1912–1914 rząd austriacki kazał wznieść w Przemyślu nowe, bardzo obszerne gmach dla około 150 alumnów wszystkich czterech roczników, dla ich przełożonych i sal wykładowych profesorów, który to budynek, po przeminie klęsk wojennych, wreszcie w miesiącu październiku 1921 Seminarium diecezjalne zajęło.
Fundusz religijny, budując za zgodą Kapituły własnym kosztem drugie piętro, nabył wprawdzie prawo utrzymywania w pokojach tegoż [piętra] seminarium diecezjalnego na czas, dopóki tych pomieszczeń potrzebował, lecz nie nabył żadnego prawa władania albo własności jego, ani takiego prawa sobie nie zastrzegł, jak wynika z załączonego tu wyciągu hipotecznego. Dopóki Seminarium w tym domu istniało, Kapituła wszelkie wydatki na naprawę murów, ścian, okien, drzwi, kominów, podłóg i tak dalej ponosiła, co bez wątpienia dowodzi prawa własności Kapituły.
Tych pokoi, od listopada 1921 przez seminarium opróżnionych, Kapituła koniecznie potrzebuje: a/ na mieszkanie kanonika, który wcześniej już jako rektor Seminarium tamże zawsze mieszkał, ponieważ Kapituła innych pokoi dla niego nie posiada; b/ następnie, ponieważ prawie wszystkie izby, które są na parterze, wilgotne i prawie zgniłe przez ząb czasu się stały (albowiem budynki te w roku 1630 zostały zbudowane), potrzebuje ich na mieszkanie dla drugiego kanonika, na umieszczenie wikariuszy parafialnych i na powiększenie pomieszczeń, gdzie mieszczą się biblioteka kapitulna wielkiej wartości, numizmatyka i muzeum zabytków sztuki kościelnej zgromadzonych z różnych miejsc bardzo rozległej diecezji Przemyskiej.
Kodeks prawa kanonicznego w kanonie 1508 wyraźnie stanowi, że w przypadku zasiedzenia, którym to prawem wydaje się Najdostojniejszy Pan Biskup Ordynariusz w tym przypadku posługiwać, należy uwzględniać ustawodawstwo cywilne danego narodu, a w tym względzie § 418 i 462 obowiązującego u nas prawa cywilnego (austr[iackiego]) oraz § 1 ustawy z 30 marca 1879 bez dwuznaczności prawo władania i własności całego domu kapitulnego, nie wyłączając jego drugiego piętra, na korzyść Kapituły stanowią.
- Członkowie Kapituły z ochoczym sercem przyjęli wiadomość o erygowaniu seminarium dla chłopców i gotowi są, jak przystoi, ten szlachetny zamiar według sił najlepiej wspierać, jednakże przez Konstytucje Kapituły zobowiązani do ochrony dóbr i praw Kapituły, nie mogą zgodzić się, aby w ich domu, wbrew woli kapituły i bez zapytania jej, seminarium dla chłopców było erygowane, zwłaszcza tym bardziej, że już sam układ tego budynku bynajmniej nie odpowiada temu zamiarowi, a Kapituła tych pokoi, jak wyżej wyłożono, dla własnego użytku koniecznie potrzebuje.
Aby zatem członkowie Kapituły spokojnym posiadaniem i administracją budynków kapitulnych cieszyć się mogli, pokornie do stóp Waszej Świątobliwości upadając, usilnie błagają, ażeby Wasza Świątobliwość najłaskawiej sprawę naszą rozsądzić i wyżej wspomniany dekret Najdostojniejszego Pana Biskupa Ordynariusza znieść raczył.
I Bóg [niech sprawi/z nami].
Waszej Świątobliwości
najposłuszniejsi synowie.Przemyśl, 14 czerwca 1923
Jego Ekscelencjo Panie
Błagalną prośbę niniejszym załączoną (w której Kapituła Przemyska Rusinów przeciwko dekretowi Najjaśniejszego i Najprzewielebniejszego Pana Jozafata Kocyłowskiego Biskupa Ordynariusza Przemyskiego w sprawie władania i własności budynków kapitulnych do Św. Stolicy Apostolskiej się ucieka), niech raczy Wasza Ekscelencja tejże Św. Stolicy najłaskawiej przekazać. Bardzo chętnie z tej okazji korzystamy, aby Waszej Ekscelencji wyrazy szczególnego poważania i najwyższej czci wraz z ucałowaniem ręki złożyć.
Wysłano 14/6
Do Najdostojniejszego, Najjaśniejszego i Najprzewielebniejszego Pana Lorenzo Lauri
Arcybiskupa Efeskiego, Nuncjusza Apostolskiego w Warszawie