Dokument znajduje się w księdze sądu ławniczego Kańczugi 1735 – 1782 r. Oryginał jest przechowywany w Archiwum Państwowym w Przemyślu, sygnatura 56/133/0/4/46, strony skrajne 29 – 37.
Z dekretem związana jest kwitacja z dn. 1736.10.30.
Transkrypcja
Actum Cancusiae Coram Officio Advocatiali Scabinalium Cancusiensi Die 21 Augusti 1736 Anno [dn. 21 sierpnia 1736 r.]
Roboracio Decreti [Zatwierdzenie dekretu]
J. O. Xiążęcia Sanguszka Imci Wielkiego Marszałka Księstwa Litewskiego, Pana nam Miłościwego y Dobrodzieia, między stronami z iedney wszystkich Szumowiczów strony, z drugiey Reginy Rabowiczowey wdowy, y Synami iey, ferowanego.
Działo się w zamku Pełkińskim Dnia Trzynastego Miesiąca Sierpnia Roku Tysiącznego Siedmsetnego Trzydziestego Szóstego.
W sprawie y akcyi Sławetnych Jakuba y Daniela Szumowiczów, Braci między sobą rodzonych obydwa obywatelów kańczuckich aktorów z iedney, a Sławetney Reginy Rabowiczowey niegdy Sławetnego Jana Rabowicza mieszczanina kańczuckiego, pozostałey małżonki wdowy swym y dzieci swoich imieniem czyniącey y stawaiącey zapozwaney z drugiey strony, a to względem Dwóch Ćwierci Pola po nieboszczykach Andrzeiu Plebanie Sieteskim, y Bartłomieiu na świecie, a Piotrze w Zakonie Dominikańskim Szumowiczach Braci strony powodowey Stryiach pozostałe, a przez pozwaną Rabowiczową iakoby nullo Iure [bez prawa] posiedzone, dotąd trzymane, wprzód do sądu Mieyskiego Kańczuckiego pod dwa krotnie intentowaney, przez appellacyą zaś niesioną do Sądów Zadwornich, J.O. Xiążąt Ichmciów Dziedziców wytoczoney, teraz zaś zapodanemi od stron obydwóch Suplikami przez J.O. Xięcia Jmci Sanguszka Marszałka W. W. X. Litt. [Wielkiego Księstwa Litewskiego] Pana y Dobrodzieia do Sądu ninieyszego Komissarskiego, dla ostatecznego y skutecznego sądzenia odesłaney, na teminie dzisieyszym ex vi [na mocy] polo niy stronie pozwaney, do Pokazania lepszych dowodów y Dekretów, Dokumentów przez Dekret Sądu swego D(ie) tertia mensis Julii Anno praesenti [dnia trzeciego miesiąca lipca roku bieżącego] ferowany Dycyi przypadły, i zachowały.
Sąd ninieyszy J. O. Xcia Imć Marszałka Wielkiego W. X. Litewskiego kommissarski stron obodwóch przed sądem swoim oczywisty stawayących, y rozprawę prawną między sobą czyniących.
A naprzód strony powodowaney że po śmierci wspomienionych Xięży Szumowiczów Braci niegdy Jana, y Elżbiety Szumowiczów małżonków obywatelów kańczuckich synów, Piotra zaś Szumowicza powodów oyca, Braci rodzonych a siebie powodów Stryjów, ćwierci dwie pola pod iurysdykcyą Dworską i mieyską kańczucką będące ex vis [na mocy] Działu y naturaney po Rodzicach sukcesyi na tych Xięży przypadłe bez wszelkiego rozpodządzenia poz(…)ły się, a te Ćwierci obiedwie mąż zapozwaney Rabowiczowey, Jan Rabowicz żadnego Prawa do nich nie maiąc i swoią obiąwszy Possesyą do żywota swego trzymał, y dotąd aż żona iego przy nich niesłusznie utrzymuiąc się wszelkie pożytki bierze, aktorów zaś iako naturalnych po Stryiach Sukcessorów krzywdzi, y z tych Grontów im ustąpić nie chce alleguiącey, iż aby im te Gronta ex vi [na mocy] naturalney Sukcessyi po Stryiach przysądzone, oraz cum usu fructu [z prawem do używania i pobierania pożytków] za wszystkie Lata praevio Calculo [po uprzednim wyliczeniu] oddane były dopraszaiącey.
Niemniey tak produkowany [przedłożony] w Sądach mieyskich kańczuckich tudzież w Sądzie ninieyszym in antecessum [uprzednio] na te Pola przez zapozwaną Rabowiczową Dokumentem zadaiąc nieważność, iako też Dekreta mieyskie kańczuckie cum gravamine et prejudicio iu(ri)s [z pokrzywdzeniem i uszczerbkiem dla prawa] mieniąc bydz ferowane. Cassationem sive reformationem [kasację albo reformację / zmianę wyroku] onych suplikuyącey, Strony zaś ex adverso [przeciwnej] zapozwaney, to iest Reginy Rabowiczowey z interessy swoiego y Dzieci swoich ustawaiącej y to, iako pomienione strony Dwie Ćwierci Pola Prawem Dziedzicznym, Sławetnym Janowi y Reginie Szumowiczom Małżonkom Obywatelom kańczuckim, należących pochodzą, z których czterech Ćwierci według podziału Dóbr po zmarłych Rodzicach między Synami
- iedna Ćwierć dostała się Xiędzu Andrzeiowi Szumowiczowi, Plebanowi Sieteskiemu,
- druga Xiędzu Bartłomieiowi In saeculo, w zakonie zaś Dominikańskim Piotrowi,
- Trzecia Piotrowi Szumowiczowi Powodom Oycu,
- czwarta Marcinowi Szumowiczowi Bratu ich rodzonemu,
- siostra zaś rodzona tych Braci to iest Anna niegdyś Sobestyana Rabowicza małżonka Jana zaś Rabowicza teraźnieyszey pozwaney męża matki zarównie do Sukcesyi po Rodzicach należąc, nie z Dóbr stoiących nie partycypowała, ani posagu swego należytego miała.
Dla czego w Compasyi nad Siostrą, przerzeczony Xiądz Andrzey Szumowicz Pleban Sieteski wymógł to na Bracie swoim X. Bartłomieiu w zakonie będącym że za perswazyą, proźbą y poczęści uczynioną mu zato satysfakcyą też Ćwierć Pola swoię na ten czas sub dispositione [zgodnie z przyrzeczeniem] X. Andrzeia będącą przerzeczoney siostrze swoiey Annie Rabowiczowey y Potomstwu iey przy bytności na ten czas Marcina, y Piotra Szumowiczów Braci swych Rodzonych na wieczne czasy dał, darował y rezygnował, iako na to in scripto attesta [poświadczone na pismie] od tegoż X. Andrzeia Szumowicza in Anno 1704 dane, y przypisane ad Acta [do akt] zaś Consularia et advocatalia Canusiensia An(nus) p(rae)senti [roku bieżącego] 1736. dn 20 Junij [czerwca] Podane y Ingrossowane przed sądem ninieyszym produkowała [przedstawiła], et in super [i w powyższym] tego samego pro maiori [dla większego] niby probatione testimonio iurato, actis iisdem Civilibus deprompto [na podstawie dowodu z zaprzysiężonych zeznań, zaczerpniętego z tychże akt miejskich] wyprowadzonych pro parte sua [ze swojej strony] przed Urzędem Woytowskim, y Ławniczym kańczuckim dn. 13 Julii Anno praesenti [lipca roku bieżącego] 1736.
Dwóch świadków dowodziło: a drugą ćwierć swoią Pola ten że Xiądz Andrzey Szumowicz iako własną subsequenti tempore [w późniejszym czasie] Sławetnemyu Janowi Rabowiczowi mężowi zapozwaney i Siostrzeńcowi swemu za wierne przez lat kilkanaście wysługi, dał y darował: Na co tak że Dokument in Scripto [na piśmie] od niego podpisany per modum Testimoniam ultimae Dispositionis cum abhibitione, et subscriptare testium binorum [w formie świadectwa ostatniej woli (testamentu), sporządzonego przy udziale i z podpisami dwóch świadków] in An(num) 1707 dn. 22 Xbris [w roku 1707 dn. 22 grudnia] dany, et ad Acta Civilia advocatalia, et Scabinalia Cancusensis [i do akt urzędu wójtowskiego i ławniczego kańczuckiego] an eodem D. 23 Xbris [tegoż roku dnia 23 grudnia], iako a tergo suscepta [na odwrocie potwierdzenia przyjęcia] na pewne papat podany i ingrosowany produkowała.
Y te obedwie ćwierci Ćwierci Pola tak matka męża zapozwaney iako też mąż iey, tudziesz y i ona sama, po śmierci mężowey przez lat kilkadziesiąt spokoynie, trzymali, podatki ciężkie pod czas woiennych rewolucyi z tych Grontów opłacaiąc, o co nigdy dawniey tak teraźnieysi aktorowie, iako też Striy ich nieboszczyk Marcin Szumowicz pariten do sukcesyi po Xiędzach Bratach swoich należeć mogący nie upominalisie, y teraz Potomstwo Marcina widząc niesłuszną aktorów Pretensyę do tego się interesować nie chce, y cale nieinteresuye, w czym niesłuszną.
Urząd Mieyski Kańczucki zważywszy od aktorów wexą [od vexatio: procesowaniem się], Dekretami Dwiema Pierwszym roku 1713 we środę to iest wigilię Ś.Ś. Piotra , y Pawła apostołów, a Dnia 28 miesiąca Czerwca, drugim w roku teraźnieyszym 1736 za reskryptem J.O. Księcia Imci Sanguszka Marszałka Wielkiego W. X. Litt. Pana y Dobrodzieia sądząc tę sprawę po wyszłych różnych Dylacyach [odroczeniach] dn. 20 Junii [czerwca] ferowanemi od pretensyi tych ze aktorów całe odsądzieł, y tylko ex aliquo respektu powtórnym Dekretem Zł., pięćdziesiąt za bliskość sukcesyi do zapłacenia im przysądzieł obszernie wywodzącey, a przy tym tak approbacyą tych Dekretów iako też o przysądzenie pomienionych Dwóch Ćwierci, a zaś o uwolnienie siebie od płacenia zł: Pięćdziesiąt, y o wskazanie na Powodach za niesłuszną wexę [procesowanie się], win, Prawnych, y szkód poniesionych nagrodzenia sądownie dopraszającey się y usilnie domagającey, kontrowersyi wysłuchawszy, u one przez wszelkie okoliczności dobrze strutynowawszy:
Lubo strona powodowa według bliskości Rodzaiu swego Prawem naturalnym Sukcestyi po Stryiach swoich do otrzymania tych Dwóch ćwierci pola konkuruie, y nieważność wzwyż pomienionych od Strony pozwaney produkowanym Dekretem zadaie, tudziesz y Świadectwa nullitatem [nieważność] że bez ad cytacyi [wezwania przez sąd], et sine attendentia [bez względnu na] ich przed urzędem Mieyskim wywodzone było, in ferti [pewnych] żadnych zaś in oppositio [w opozycji] Dokumentów Literalnych znoszących Dokumenta pierwsze, nie produkuie, tylko na świadectwo, etiam in termino presenti [również w czasie teraźniejszym], iako te Pola osobliwie od X. Bartłomieja miały bydź dla nich dysponowane zabiera sie, więc zawieśćwszy iescze finalniy tey sprawy rozsądzenie pro maius prawdy rzetelney in dogatione potrzebne bydź świadectwo z oboiey strony do Sądu swego, a to natychmiast wprowadzenie uznał któremu Dekretowi strony zadość czyniąc po iednemu świadku Allegandi, że niemogli więcey tu sprowadzić wprowadzili, których wprowadzonych sąd ninieyszy Super Puncta scorsive conscripta [według punktów osobno spisanych] pilnie y należycie examinowawszy.
- Iednego z nich to iest strony pozwaney stawiwszy uczciwego Piotra Głąbiowskiego Mieszczanina Kańczuckiego do Comprobationem Patorum super realitatem Testimonii tey, y iako żadnym sposobem na to Świadectwo nie iest namówiony od nikogo, ani przenaięty przypuścieł, y przy obecności Powodowey strony przysiądz natychmiast nakazał.
- Drugiego zaś świadka z strony Powodowey wprowadzonego iako Świadectwem swoiem nic nieewinkuyącego, y owszem w Świadectwie swoiem waryacyie [sprzeczność] czyniącego, od niepotrzebney Przysięgi oddalił.
Po wykonaniu zaś Piotra Głąbiowskiego przysiędze. Ten że Sąd ninieyszy uważaiąc, iako świadectwo iego z Dokumentami strony pozwaney zgadza się, y rem evincit [rzeczy dowodzi], że obiedwie Ćwierci Pola przez obodwóch Xięży Szumowiczów, na potomstwo Rabowiczowskie wieczniey czasy są dysponowane, przecież skrupulieniąc [badając] nad tym w podpisacj X. Andrzeia Szumowicza, iako waś niepewność Charakteru, y różność pokazuje się: Lubo strona pozwana exkuzowała, że iżden skrypt to iest AD. 1707 day, iż od śmiertelnie choruiącego bydź miał podpisany, a przez to łatwo w słabości zdrowia Charakter zmienić się mógł. Aktiliacya iest in recent0 w Urzędzie Mieyskim Kańczuckim uczyniona, utrzymuie go, byde niby prawdziwym :/ dla wyższego prawdy doiścia, a skrupułu tego zniesienia zapozwaney stronie to iest Reginie Rabowiczowey na tę notę, iako te obadwa Dokumenta X. Andrzeia Szumowicza w originałach samych przed Sądem produkowano, tak zapisane po śmierci męża swego, zastała, y nieodmieniła, ani ich na Podstęp y szkodę czyią pisać sobie kazała, ani też o tym wie, albo słyszała, żeby iey mąż nieboszczyk toż samo czynić miał, przed Sądem swoim przysiądz nakazał.
Tandem [Wreszcie] po wykonaney w obecności strony powodowey tey przysiędze, ten że Sąd stosując się do przerzeczonych Dokumentów Juramentem [przysięgą] ewinkowanych [dowiedzionych], y do Świadectwa in Pantem Reginy Rabowiczowej poprzysiężonego iako też uważaiąc to, że przez tak długi czas, bo lat kilkadziesiąt in continua et interrupta [w ciągłym i nieprzerwanym] domu Rabowiczowskiego obiedwie Ćwierci Pola aż do tąd zostawały Possessione [w posiadaniu], y in recenti zaras post fata tych Xięży nulla była litis, mota quostio ex vi Juris et Justitia Dekreta Sądu Mieyskiego Kańczuckiego, in parte approbawawszy, in parte meliorawszych te obedwie Ćwierci Pola stronie pozwaney Sławetney Rabowiczowey, iako naturalney działek swych Opiekunce y potomstwu iey, na wieczność należące bydź przyznał y przysądzieł, iako y ninieyszym Dekretem przyznaie, przysądza, oraz od wszelkiey pretensyi do tych Grontów przez Dowodów Respektem Dziedzictwa, do tąd mianych, tęż pozwaną z Dziatkami wolną czyni, y ogłasza, Salvis iednak in toto Iuribus et Iurisdictione Panów Dziedzicznych Miasta, et o reribus publicis, które Possesores uspokajać tenebuntur [będą zobowiązani], y powinności wszelkie Skarbu Pańskiego odbywać obligantum.
Powodowa zaś strona Sławetni Szumowiczowie tak sami, iako y ich Potomstwo, na potym żadnego sobie więcej Prawa y pretensyi do tych Grontów rościć y czynić nie maią, które ex nunc cassant et abnihilat [odtąd unieważniają].
Maiąc zaś wzgląd super miserabilem statum [na nędzny stan] Powodów i win Prawnych, za niesłuszną wexę y nagrodzenie (…) przez pozwany od nich pretendowanych ex clementia iudicii sui [z łaskawości swego sądu] wolnemi czyni, y owszem in recompens(…) aliquatem szkód, y expensów [wydatków], które in re [w rzeczy] ieszcze dla tey sprawy czynić mogli, ex protitulo propriatatis licet minus debita usurpato [z korzystania z prawa własności, nawet jeśli nie jest ono należne], summę Zł Sześćdziesiąt Polskich od pozwaney strony tym że obudwom Powodom Danielowi y Iakobowi Szumowiczom braci przysądza, y nakazuje aby tę Sumę pozwana od aktu dzisieyszego rachuiąc za niedziel sześć, Urzędem Mieyskim Woytowskim Kańczuckim, do rąk y za kwitem tych Powodów Urzędownym pod winą 14 Grzywien w niedośćuczynieniu do zapłacenia Powodom przypadać mianą, y pod wolną Domostwa dopóki zadość nieuczyni sequestracja punktualnie y realnie wypłaciła.
A ieżeliby także przeciwko temu Dekretowi więcey Powodowie pozwaną stronę albo ich Potomstwo, w tey sprawie o Dziedzictwo, (…)bować, y Prawnie czynić ważyła się, podobnaż wina 14 Grzywien Polskich do zapłacenia toties quo była czy nic mieli na Powodach do zapłacenia.
Mocą Dekretu tego wskazuie się, y do Urzędu Mieyskiego Kańczuckiego pro executione ten Dekret ninieyszy z stronami obiema odsyła się. Datt. d. et Ad. ut supra.
Andrzey Wiesiołowski Kommissarz
Ten Dekret z woli, y odesłania moiego, przez Imci Pana Wiesiołowskiego, komissarza moiego, między stronami intro wyrażonemi ferowany, iako vire, et Legittime nastąpiony, in omnibus purchis clarsulis nexibus, et rigoribus, mogą y powagą mmoią Pańską approbuję, y aby się mu we wszystkim nieodmiennie zadość stało mieć chcę, y nakazuję. Datt: w Zamku Pełkińskim d. 14 Augusti 1736.
Paweł Xiążę Sanguszko W. M. X. Litt.
Koligacje rodzinne
Trudno z tego dokumentu zorientować się szybko w koligacjach rodzinnych. Pod koniec XVIII w., Jan i Regina Szumowiczowie byli właścicielami 4 ćwierci pola. Mieli oni pięcioro dzieci, ale po jednej ćwierci zapisali wyłącznie swoim synom:
- ks. Andrzejowi Szumowiczowi, który w latach 1675 – 1708 był proboszczem w pobliskiej Sieteszy(1)Źródło: https://sietesz.przemyska.pl/index.php/duszpasterze
- ks. Bartłomiejowi (zakonne imię Piotr) Szumowiczowi
- Janowi Szumowiczowi, który z żoną Elżbietą miał następujące dzieci:
- syna Jakuba Szumowicza (powód)
- syna Daniela Szumowicza (powód)
- Marcinowi Szumowiczowi.
Córka Anna nie otrzymała nic. Anna wyszła za mąż za Sebastiana Rabowicza. Mieli oni co najmniej jednego syna, Jana Rabowicza, żonatego z Reginą (stroną pozwaną).
O co chodziło w tej sprawie
Sprawa dotyczyła dwóch ćwierci pola, które pierwotnie należały do stryjów powodów – księży Andrzeja i Bartłomieja Szumowiczów. Daniel i Jakub Szumowiczowie domagali się zwrotu ziemi, twierdząc, że jako bratankowie są naturalnymi spadkobiercami, a rodzina Rabowiczów zajmuje grunt bezprawnie.
W odpowiedzi wdowa Rabowiczowa przedstawiła dokumenty oraz zeznania świadków, z których wynikało, że jedną ćwierć pola ks. Bartłomiej podarował swojej siostrze Annie (matce Jana Rabowicza), a drugą ćwierć ks. Andrzej podarował Janowi Rabowiczowi (mężowi Reginy) w nagrodę za wieloletnią służbę. Rodzina Rabowiczów posiadała tę ziemię spokojnie od kilkudziesięciu lat i regularnie opłacała z niej podatki.
Pierwotnie sprawę rozstrzygnął sąd w Kańczudze, jednak obie strony sporu złożyły apelację do sądu ks. Sanguszki. Sąd ten uznał, że dokumenty i długoletnie posiadanie ziemi przez Rabowiczów są wiarygodne i w efekcie sporne pola zostały zasądzone na wieczność rodzinie Rabowiczów. Daniel i Jakub Szumowiczowie i ich potomkowie otrzymali całkowity zakaz dalszego procesowania się o ten grunt pod karą 14 grzywien. Mimo przegranej, sąd – biorąc pod uwagę ich „nędzny stan” oraz bliskość pokrewieństwa ze zmarłymi właścicielami – nakazał Reginie Rabowiczowej wypłatę braciom kwoty 60 złotych polskich, tytułem pewnego rodzaju rekompensaty.
Przypisy
| ↑1 | Źródło: https://sietesz.przemyska.pl/index.php/duszpasterze |
|---|