Sprzedaż łąki Skałowskiej przez Walentego Szymczakiewicza 7 lipca 1736 r.

Dokument znajduje się w Archiwum Państwowym w Przemyślu, sygnatura 56/133/0/4/46. Jest jednym z dokumentów zgromadzonych w księdze ingrosacyjnej miasta Kańczugi, obejmującej akta z lat 1735 – 1782.

Dokument z dnia 7 lipca 1736 r. jest napisany po polsku, z wtrąceniami po łacinie. Tłumaczenia zwrotów łacińskich podano w nawiasach i oznaczono kolorem zielonym.

Nagłówek

Strona 1

Strona 2

Poprzedni 1 od 2 | Następny

Transkrypcja z komentarzem do treści

[Protokół otwarcia sądu]

Judicium Banitum Necessarium Legittime scriptu[m] Celebratu[m] extitit Cancuscæ per Famatu[m] Joannem Tarnawski Advocatum⁽¹⁾W polskim prawie miejskim oznaczał on wójta, przewodniczącego sądu, per Famatum Laurentium Dziurski vice Advocatu[m], et per Famatos Mathiam Blizniec, Georgium Harczenski, Jacobum Uchapa, Stanislaum Homęnda, Laurentium Skurski, Josephum Bujny Scabinos Juratos Cancussienses. Die mensis 7ma Julij 1736 An[no]. (Sąd Wyłożony Konieczny prawowicie spisany i odprawiony w Kańczudze przez Sławetnego Jana Tarnawskiego (Wójta), Wawrzyńca Dziurskiego (Wicewójta) oraz Sławetnych ławników przysięgłych kańczuckich: Macieja Bliźnieńca, Jerzego Harczeńskiego, Jakuba Uchapa, Stanisława Homęndę, Wawrzyńca Skurskiego i Józefa Bujnego. Dnia 7 lipca 1736 roku.)

[Nagłówek]

Venditio (sprzedaż), Łąki quondam (niegdyś) nazwaney Skałowskiey.

H: Valentinus, Szymczak vel, Adamczak, sive (czyli) Kiwalski Venditor (sprzedawca).

H: Stanislaus Homęda Emptor (kupujący).

[Treść]

Stans Comparens personaliter in officio nostro Advocatiali Scabinalqi Cancusiensi (Stając i stawiając się osobiście przed naszym urzędem wójtowsko-ławniczym w Kańczudze), Sławetny⁽²⁾Sławetny – tytuł przysługujący osobom stanu mieszczańskiego. Walanty Kiwalski y Anna Małżonkowie, sive (czyli) Szymczakowie, 2do thori Małżonki swojey Anny, będąc zdrowi, tak na umysłach iako y na ciałach, słowy wyrazliwemi, po trzeźwiu dobrowolnie zeznali, y do akt przytomnych Sądu Woytowskiego Ławniczego Kańczuckiego stanęli, osobiscie rzetelnie zeznali, w ten sposób iż oni maiący Gront alias (inaczej) Łąkę quondam (niegdyś) nazwany Skałowski ad meridiem (ku południowi) w położeniu z iedney strony nad rzeką Mleczką nazwaney, od obszaru Pańskiego Dworskiego ab occidente (od zachodu), z drugiej strony ab oriente (od wschodu) Błonia Pańskiego Dworskiego przy Redzynie⁽³⁾Rędzina – trudna w uprawie, gliniasta gleba., alias Łący W. Ichmościów Xiędzów Probosczów Kańczuckich, Prałatów, ante (przed), y teraz bendącego W: Jmci X. Macieia Flaszyńskiego Proboszcza Kańczuckiego teraz bendącego.

Formuła „zdrowi na umysłach i ciałach” oraz „po trzeźwiu” miała chronić transakcję przed próbami jej podważenia (np. przez rodzinę twierdzącą, że sprzedawca był niepoczytalny lub pijany).

Tęż Łąkę pomieniony Walanty Kiwalski, y Anna małżonkowie przedali Sławetnym Stanisławowi y Reginie Homędom małżonkom iako iedno do niey maiący Prawo Dziedziczne ile ze Skałowiczów wyszedł pomieniony Przedawca y kupieł u Rodzica swego własnym groszem sw[?] iako Zapis świadczy, to iest, pie defuncti (pobożnie zmarłego) Mateusza Kiwały, vel Szymczakiewicza in superius (wyżej wspomniani) Przedawcowie pomienieni Kiwalscy, y Anna małżonkowie przedali in superius (wyżej wspomnianym) kupicielom za złotych Polskich Trzysta Dziewiędziesiąt y Pięć zupełne, Dico (słownie) 395. z kościelnym długiem, to iest do Świętego Bractwa Świętey Anny złt: 50 które złt: 50 zaciągnął ś. pz: Mathiasz (Mateusz) Kiwalski; a rodzic in superius pomienionego Przedawca Walantego y Anny Kiwalskich sive (czyli) Szymczakiewiczów. Zaś drugie złotych 50, in superius (wyżej wspomniany) Przedawca Walanty y Anna Kiwałowie sami zaciągnęli na tyn że Gront, alias Łąkę y Jatkę, iako asekuracya dana świadczy, złotych Pięćdziesząt, do kościoła Farnego kańczuckiego, pod tytułem Ś. Michała Archanioła,

Jatka to prywatny kram lub stragan rzeźniczy, w którym sprzedawano mięso. W XVIII-wiecznej Kańczudze była to nieruchomość, posiadająca wartość rynkową i hipoteczną. Jatka służyła tu jako zastaw pod pożyczkę. Walenty i Anna Kiwałowie zaciągnęli na nią dług w wysokości 50 złotych polskich w kościele farnym św. Michała Archanioła.

Powinna bydz Jatka uwolniona Przedawców, a kupiciel kościelnemu tegoż Ołtarza na też złt 50 y na drugie złotych Pięćdziesząt do Ś. Anny, to iest na złt: sto zupełne, powinien od Posessyi swojey wyderkaf⁽⁴⁾Wyderkaf – z niem. Wiederkauf – rodzaj renty lub pożyczki zabezpieczonej na nieruchomości(rentę) płacić, sive (czyli) pensę pomieniony Kupiciel od tąd iako posiada posessyę swoię od dnia y roku wydaney na swoią Jatkę y pomieniony Gront, Walanty Kiwalski, też złt 50. Asekuracya powinna bydź in autentica wygluzowana⁽⁵⁾Wygluzowana, czyli wykreślona z akt, co oznaczało spłatę długu lub unieważnienie zapisu.(z oficjalnej księgi wójtowsko-ławniczej wykreślona),

Na łące i jatce ciążyły długi (zabezpieczenia/asekuracje) na rzecz kościoła i bractwa. „Wygluzowanie in autentica” to nakaz, aby urzędnik (pisarz miejski) wziął oryginalną księgę (autentyk) i fizycznie skreślił lub dopisał informację o spłacie długu przy poprzednim wpisie. W tamtych czasach kopie dokumentów (ekstrakty) krążyły między ludźmi, ale to, co było zapisane „in autentica” (w oficjalnej księdze wójtowsko-ławniczej), było rozstrzygające w sądzie. Zapis ten gwarantował kupującemu, Stanisławowi Homędzie, że długi sprzedawcy zostaną formalnie zlikwidowane w głównym rejestrze miasta, a on otrzyma „czystą” hipotekę.

modo (tylko dlatego, że) kupiciel in superius (wyżej wspomniany) powinien, et obligant pensare (i zobowiązują się wypłacać), od zebrania z tego Grontu krescencyi (plonów).

W dokumencie opisany jest specyficzny mechanizm finansowy:

1. Przejęcie długu: kupujący (Stanisław Homęda) nie płaci sprzedawcy pełnej kwoty 395 złp do ręki.

2. Obowiązek pensji: część ceny (łącznie 100 złp) zostaje „na gruncie”. Kupujący „zobowiązuje się wypłacać” (obligant pensare) coroczny wyderkaf (odsetki/rentę) na rzecz Kościoła i Bractwa św. Anny.

Dlaczego tak robiono? Dla kupującego było to korzystne, bo nie musiał od razu wykładać całej sumy gotówką. Dla Kościoła był to stały dochód zabezpieczony na ziemi. Dokument zaznacza, że obowiązek ten trwa „od zebrania z tego Grontu krestencyi”, czyli od momentu, gdy nowy właściciel zacznie czerpać zyski z siana i plonów tej łąki.

Która krescencya pozwolona, oraz zabrzać, tak in superius (wyżej wspomnianym) kupicielom, sicut (podobnie jak) Przedawcom, którzy pomienieni Walanty Kiwalski, vel Szymczak y zacną Anną Małżonką swoią, na pomienionych superius (wyżej wspomnianych) kupicielow wlewaią, naprzód Błogosławiestwo Boskie przy tym swoie kładzie na kupicielow, na potomki ich czasy wiecznemi, oraz wyrzeka się groszami własnemi, tak sami za siebie y za potomki swoie, y oraz kwitując iako sze mnie z małżonką swoią zadosie stało in omnibus punctis (we wszystkich punktach), w przedaży, y Arendzie moiey przed tym trzymaiącey w dobrey komitywie z in superius (wyżej wspomnianymi) kupicielami.

Zaś pomienieni Walanty y Anna Kiwalinscy vel Szymczkakowie Przedawcy, powinni bronić na każdym mieyscu teraz et postmodum (i później) bendący sukcessorowie ich, to iest kupicielow, od sprzeciwney strony z iedney od Wawrzyńca Kiwalskiego sive (czyli) Szymczakiewicza który żadnego potomstwa nie ma, z drugiey Primo thori Korniakowcey 2do thori Bartoszowey Kapuscynskiey y Potomkóy iey, którym się zadosie stało tak w Dziedzictwie, iako y ugodzie między Przedawcą y Kupicielem który to zapis stetit sine ulla contradictione (został dokonany bez żadnego sprzeciwu).

Zapis „stetit sine ulla contradictione” w tym dokumencie oznacza, że urzędnik ogłosił transakcję publicznie, nikt z rodziny Kiwalskich ani sąsiadów nie zgłosił pretensji do łąki Skałowskiej oraz zapis w księdze wójtowsko-ławniczej Kańczugi stał się ostateczny i niepodważalny.

[Oświadczenie Wawrzyńca] Ja Wawrzyniec Skałowicz, alias Szymczakiewicz, vel Adamczak iż mi sie spomienioney Łąki wyżey specyfikowany, w Dziedzictwie moim naturalnym Prawem należącym, stało zadosie pro ? 12 nieumieiący pisać kładę znak K[rzyża]. S[więtego]. +

[Oświadczenie Elżbiety] Ja Elżbieta Primo thori Korniakowska 2nd thori Kapuścienska z tey Łąki pomienioney wyrzekam sie tak sama za siebie iako y potomki swoie, które sie mogą naleść, teraz y post modum (w przyszłości) będące nieumieiący pisać K[rzyża]. S[więtego]. +

Zapis ten miał na celu wieczyste uregulowanie własności. Używając formuły „teraz i w przyszłości”, strony umowy chciały wykluczyć sytuację, w której ktoś z rodziny sprzedawcy, kto obecnie nie zgłasza roszczeń, zmieni zdanie za kilka lat albo dzieci lub wnuki sprzedawców (potomkowie, którzy „mogą się naleźć” później) próbowaliby podważyć sprzedaż łąki Skałowskiej po śmierci rodziców.

To swoista„polisa ubezpieczeniowa” dla Stanisława Homędy. Gwarantowała mu ona, że kupiona ziemia pozostanie w jego rękach i rękach jego następców bezterminowo, a wszelkie przyszłe roszczenia rodziny Kiwałów/Szymczaków są z góry uznane za nieważne.

[Oświadczenie Walentego] Ja Walenty Kiwała syn po Matyaszu Kiwale przedaię Łąkę Panu Stanisławowi Hałocie maiący dziedzicznem Prawem. natosie podpisuję Walant Kiwała. Podpisuię żonę Swoią Annę Walanta Kiwalina  ? ? Mana ?

[Wpis o intromisji – wprowadzeniu w posiadanie] Pod tym zapisem Panowie Przedawcy pozwalaią dobrowolney Intromissiy Przez Pana Woyta, y Panow Ławnikow an Ramo viridi, et mere ipstu in forma Juris plenissima (zieloną gałązką i samym tym faktem, w najpełniejszej formie prawa).

Wprowadzenie w posiadanie ramo viridi (zieloną gałązką) to kluczowy element tzw. tradycji symbolicznej. W dawnej Polsce, aby przekazanie ziemi było ważne, wójt lub ławnik udawał się na miejsce i w obecności świadków odrywał zieloną gałązkę z drzewa lub krzewu rosnącego na sprzedawanym gruncie, a następnie wręczał ją nowemu właścicielowi. Był to widoczny znak dla całej społeczności, że posiadanie przeszło z jednej osoby na drugą.

Analiza dokumentu

Indeks osób i ich powiązań

Rodzina sprzedających używała nazwisk: Kiwała, Szymczak, Szymczakiewicz, Adamczak i Skałowicz zamiennie. Nazwisko (lub przydomek) „Skałowicz” sugeruje bezpośredni związek z nazwą samej łąki (Skałowska).

Struktura finansowa transakcji

1. Cena umowna: 395 złotych polskich (złp).

2. Długi przejęte przez kupującego (zostają na gruncie):

   • 50 złp – na rzecz Bractwa św. Anny (dług starego Mateusza).

   • 50 złp – na rzecz Kościoła Farnego (dług Walentego i Anny).

3. Gotówka „do ręki”: sprzedawcy otrzymali pozostałe 295 złp (pomniejszone ewentualnie o wcześniejsze zaliczki/arendę).

4. Obowiązek „pensji”: kupujący musi co roku wypłacać procent (wyderkaf) od kwoty 100 złp (długi kościelne), dopóki ich całkowicie nie spłaci.