Skan dokumentu otrzymaliśmy wiele lat temu od cioci Eli. To fascynujący dokument z okresu zaboru austriackiego, dokumentujący, w jaki sposób Błażkówka znalazła się w posiadaniu rodziny. Jest to kontrakt kupna i sprzedaży sporządzony w 1910 roku przed notariuszem w Kalwarii. Działkę wraz z zabudowaniami kupili moi 2x pradziadkowie, Antoni i Ludmiła Leśniakowie.
Transkrypcja dokumentu
KAZIMIERZ KARPIŃSKI
c. k. Notariusz
W KALWARYI.
Zgłoszono w c. k. Urzędzie podatkowym w Kalwaryi
dnia 25 czerwca 1910.
i wciągnięto do Rej. B. poz. 994
Kontrakt kupna i sprzedaży:
Zawarty w dniu dzisiejszym, pomiędzy p. p. Stanisławem i Anną małż. Wachulskiemi, właścicielami realności w Podgórzu Ulica Lwowska L. 29 zamieszkałymi — jako sprzedającymi z jednej, zaś p. p. Antonim Leśniakiem, kierownikiem szkoły i jego żoną p. Ludmiłą Leśniakową w Brodach zamieszkałymi — jako kupującymi z drugiej strony, w następującej osnowie:
Art. I. Według ksiąg gruntowych dla gminy katastralnej Brody zaintabulowani są p. p. Stanisław i Anna małż. Wachulscy po połowie za właścicieli realności lk. i lwh.(1)lk. i lwh. – skróty od „liczba księgi” oraz „liczba wykazu hipotecznego” są to numery porządkowe w księgach wieczystych, które pozwalają zidentyfikować daną nieruchomość w urzędzie. 170 gm. kat. Brody, składającej się z budynków mieszkalnego i gospodarczych oraz z gruntu w obszarze przeszło sześć i ćwierć morgów(2)Morgi: dawna miara powierzchni gruntu. 6 i 1/4 morga to około 3,6 hektara., do której przynależy posiadłość lwh. 242 gm. kat. Kalwarya, składająca się z parceli gr. l. 228/2 drogi, której prawo własności dotąd przez pomyłkę zaintabulowane jest na rzecz Franciszka Kohouta.
Art. II. Na tej więc podstawie p. p. Stanisław i Anna małż. Wachulscy sprzedają niniejszem p. p. Antoniemu i Ludmile małż. Leśniakom na ich wspólną po połowie wieczystą i niczem nieograniczoną własność, całą tę realność lk. i lwh. 170 gm. kat. Brody z przynależną i ich własność stanowiącą posiadłością lwh. 242 gm. kat. Kalwarya a to tak, jak nieruchomość tę sami dotąd posiadali i używali z wszelkiemi prawami do nieruchomości tej przywiązanemi i właścicielom przysługującemi, dalej z wszelkiemi uprawnieniami nic z takowej ani dla siebie, ani dla osób trzecich nie wyłączając, ani nie zastrzegając, i ze wszystkiem tem, co z ustawy, natury rzeczy i przeznaczenia, przynależność nieruchomości tej stanowi, a oni nieruchomość tę na własność kupują.
Art. III. Jako cena kupna i sprzedaży, umówioną została między stronami kontraktującemi rozmyślnie i zgodnie kwota 9000 koron wyraźnie dziewięć tysięcy koron wal. kor. — a gdy Kupiciele wskutek zlecenia sprzedawców przyjmują do bezpośredniej solidarnej zapłaty przez siebie intabulowaną pretensję wspólną kasy sierocej w Kalwaryi(3)Kasa sieroca – była to instytucja finansowa (rodzaj banku), która zarządzała majątkami osób małoletnich (sierot) oraz udzielała pożyczek pod zastaw nieruchomości. Fakt, że w kontrakcie widnieje dług wobec tej kasy, oznacza, że na nieruchomości Wachulskich ciężyła hipoteka, którą Leśniakowie musieli spłacić w ramach ceny zakupu. w resztującej kwocie 2393 kor. 88 h. z większej 2400 k. z policzeniem na cenę kupna, zaś resztujące sześć tysięcy sześćset sześć /:6606:/ kor. 12 h. gotówką przy podpisie aktu niniejszego do rąk sprzedawców wypłacili, przeto ci ostatni uznają wyraźnie całą cenę kupna za wyrównaną.
Art. IV. Sprzedaną aktem tym nieruchomość oddają sprzedający kupującym w ich fizyczne posiadanie i używanie z dniem dzisiejszym przez samo podpisanie niniejszego kontraktu, obowiązując się nadto oddać takowe w posiadanie kupującym na miejscu, w obec świadków przez obejście i wskazanie granic, zastrzegają jednak sprzedawcy, aby kupiciele dotrzymali dzierżawcom gruntów sprzedanych, ich kontraktów dzierżawy, po dzień pierwszego stycznia przyszłego 1911 roku, na co kupiciele się zgadzają.
Art. V. Sprzedający zezwalają niniejszem, aby kupiciele na podstawie aktu tego zaintabulowani zostali za właścicieli sprzedanej aktem tym, w Art. II. poszczególnionej dotąd ich własność stanowiącej nieruchomości, a zatem aby prawo własności całej realności lk. i lwh. 170 gm. kat. Brody w ich miejsce na rzecz p. p. Antoniego i Ludmiły małż. Leśniaków po połowie zaintabulowano(4)Zaintabulowanie to pojęcie pochodzące z łaciny (tabula – tablica, księga). Oznacza ono dokonanie prawomocnego wpisu do ksiąg wieczystych. W tamtym czasie samo podpisanie umowy u notariusza nie czyniło jeszcze nikogo właścicielem w pełnym tego słowa znaczeniu – dopiero „zaintabulowanie”, czyli wpis w sądzie, oficjalnie przenosiło własność na kupujących., jak również aby prawo własności posiadłości lwh. 242 gm. kat. Kalwarya w miejsce Franciszka Kohouta na rzecz p. p. Antoniego i Ludmiły małż. Leśniaków po połowie zaintabulowano, do czego obowiązują się sprzedawcy do 6 miesięcy od dzisiaj dostarczyć potrzebnych dokumentów i dają w tym względzie kupicielom osobne zabezpieczenie.
Art. VI. Ponieważ kupiciele nabywają nieruchomość przedmiotem aktu tego będącą wolną od wszelkich długów i ciężarów, przeto też sprzedający udzielają zupełną ewikcyję(5)Ewikcja to gwarancja sprzedającego, że nieruchomość jest wolna od wad prawnych. Sprzedający Wachulscy zapewniają w Art. VI, że jeśli po sprzedaży pojawiłyby się jakieś ukryte długi lub roszczenia osób trzecich, to oni biorą za to odpowiedzialność i pokryją ewentualne koszty, tak aby kupujący nie ponieśli straty. pod tym względem oraz na ten wypadek, gdyby przed zaintabulowaniem prawa własności do stanu jej biernego jakie długi lub ciężary weszły, do ponoszenia lub zaspokojenia, których kupiciele z powodu jej nabycia, byliby zniewoleni.
Art. VII. Podatki tak państwowe jak krajowe i gminne tudzież wszelkie inne, z własnością i posiadaniem nieruchomości przedmiotem aktu tego będącej połączone i do zapłaty z niej przypadające należytości obowiązują się ponosić i opłacać kupujący z własnych funduszów począwszy od dnia pierwszego /: 1. :/ Lipca bieżącego 1910 /: dziesiątego :/ roku.
Art. VIII. Koszta sporządzenia aktu tego, stempli doń, dalej koszta intabulacyi kupujących za właścicieli nabytej nim nieruchomości i potrzebnych ku temu stempli, w końcu należytość skarbową od przeniesienia tytułu własności wymierzyć się mającą, obowiązują się ponieść i opłacić kupujący z własnych funduszów.
Art. IX. Obie strony zrzekają się wyraźnie i bezwarunkowo prawa występowania przeciw ważności kontraktu tego z jakiegokolwiek bądź powodu, a w szczególności z powodu zarzutu pokrzywdzenia nad połowę wartości, błędu lub pomyłki(6)Pokrzywdzenie nad połowę wartości (laesio enormis) – to stara zasada prawna wywodząca się z prawa rzymskiego: jeśli ktoś sprzedał coś za mniej niż połowę rzeczywistej wartości (lub kupił za ponad dwukrotność), mógł domagać się unieważnienia umowy. Zapis ten miał zapobiegać późniejszym próbom podważenia kontraktu..
Art. X. Co do intabulowanej pretensyi wspólnej kasy sierocej w Kalwaryi w kwocie 250 zł. a.w. czyli 500 kor. zpn. ręczą sprzedawcy, że takowa jest wypłacona, i obowiązują się ją własnym kosztem wykreślić.
W dowód czego własnoręczne stron legalizowane podpisy.
Kalwarya, dnia 23 Czerwca 1910 r.
Anna Wachulska
Stanisław Wachulski
Ludmiła Leśniakowa
Antoni Leśniak
L. R. 165
Poświadczam, że znani mi osobiście pp. Stanisław i Anna małż. Wachulscy, właściciele realności w Podgórzu Ulica Lwowska L. 29 zamieszkali, oraz p. p. Antoni Leśniak kierownik szkoły i jego żona Ludmiła Leśniakowa — w Brodach zamieszkali — dokument ten w mojej obecności własnoręcznie podpisali.
Kalwarya, dnia dwudziestego trzeciego /: 23 :/ czerwca roku tysiącznego dziewięćsetnego dziesiątego /: 1910 :/.
Taksa leg. 3K
stempel -” 20 h.
3 K. 20 h.
Kazimierz Karpiński c. k. Notariusz
Lh. 1336/10
Na podstawie tego kontraktu prawo własności realności lwh 170 ks. gr. Brody objętej dotąd Stanisława i Anny Wachulskich, własnej ? Antoniego i Ludmiły Leśniaków po połowie zaintabulowano.
Kalwarya, 10 sierpnia 1910
Sprzedający
Właścicielami Błażkówki byli Anna i Stanisław Wachulscy, mieszkający wówczas w Krakowie – Podgórzu. Próbowałam znaleźć informacje, kim byli i w jaki sposób weszli w posiadanie tej działki. Kwerenda geneteki umożliwiła dotarcie do kilku metryk, związanych z tą parą.
Stanisław Jan Wachulski był synem Kacpra i Katarzyny z d. Bobak. Urodził się 28 kwietnia 1858 r. w Starym Sączu, w domu numer 334, jako najstarsze dziecko pary – miał liczne rodzeństwo. W 1905 r. jest „officialis viae ferrae” w Podgórzu, czyli urzędnikiem kolejowym. Jego żona Anna była córką Franciszka Ko(c)huta i Magdaleny Kos(s)owskiej. Stanisław i Anna mieli co najmniej czworo dzieci:
- Stanisław Franciszek ur. w 1896 r. w Stroniu (par. Zebrzydowice) – zm. na szkarlatynę 13.08.1902 r. w Krakowie-Podgórzu (par. Św. Józefa)
- Eugenia Maria ur. w 1898 r. w Stryszowie (par. Stryszów) – zm. na szkarlatynę 16.08.1902 r. w Krakowie-Podgórzu (par. Św. Józefa)
- Władysław Gabriel ur. 1902 r., ochrzczony w Krakowie-Podgórzu (par. Św. Józefa)
- Maria Józefa ur. 1905 r. w Krakowie-Podgórze (par. Św. Józefa) – zm. 25.04.1970 r. w Pszczynie
Na podstawie tych informacji stawiam tezę, że Błażkówkę otrzymała Anna, po swoim ojcu Franciszku Kochucie, który omyłkowo nie został wykreślony jako właściciel działki drogowej – a to zostało sprostowane w powyższym akcie zakupu.
Kupujący
W momencie zakupu, Antoni Leśniak miał 52 lata, a jego żona Ludmiła 45 lat. Wszystkie ich dzieci już się urodziły, niektóre były już dorosłe. Rodzina mieszkała w Brodach, prawdopodobnie w szkole w lokalu służbowym – pradziadek był tam kierownikiem. Co zdecydowało o zakupie? Czy chcieli znaleźć swoje własne miejsce na ziemi? A może zabezpieczyć przyszłość licznych córek? Ostatecznie tak się stało, gdyż majątek po śmierci Antoniego w 1924 r. został podzielony pomiędzy wszystkie dzieci. Jedną z działek po podziale otrzymała moja prababcia.
Zabudowania, wspomniane w powyższym akcie, stały się domem rodzinnym Leśniaków, który stopniowo opuszczały dorastające dzieci. Zabudowania pamięta jeszcze mój tato; stojąca obok domu stodoła spłonęła, gdy był dzieckiem.
Działka
Nie mam dostępu do materiałów geodezyjnych z 1910 r. Natomiast na podstawie katastru z 1845 r. i zmierzenia powierzchni na Geoportalu wnioskuję, że działka obejmowała trójkątny obszar, ograniczony od zachodu wąwozem (i granicą między Brodami a Kalwarią), a od północy strumyczkiem. Do budynków prowadziła droga, przecinająca nieruchomość na ukos. Więcej o tym, jak zmieniał się obszar Błażkówki, przeczytasz w innym wpisie: Błażkówka na starych mapach.
Przypisy
| ↑1 | lk. i lwh. – skróty od „liczba księgi” oraz „liczba wykazu hipotecznego” są to numery porządkowe w księgach wieczystych, które pozwalają zidentyfikować daną nieruchomość w urzędzie. |
|---|---|
| ↑2 | Morgi: dawna miara powierzchni gruntu. 6 i 1/4 morga to około 3,6 hektara. |
| ↑3 | Kasa sieroca – była to instytucja finansowa (rodzaj banku), która zarządzała majątkami osób małoletnich (sierot) oraz udzielała pożyczek pod zastaw nieruchomości. Fakt, że w kontrakcie widnieje dług wobec tej kasy, oznacza, że na nieruchomości Wachulskich ciężyła hipoteka, którą Leśniakowie musieli spłacić w ramach ceny zakupu. |
| ↑4 | Zaintabulowanie to pojęcie pochodzące z łaciny (tabula – tablica, księga). Oznacza ono dokonanie prawomocnego wpisu do ksiąg wieczystych. W tamtym czasie samo podpisanie umowy u notariusza nie czyniło jeszcze nikogo właścicielem w pełnym tego słowa znaczeniu – dopiero „zaintabulowanie”, czyli wpis w sądzie, oficjalnie przenosiło własność na kupujących. |
| ↑5 | Ewikcja to gwarancja sprzedającego, że nieruchomość jest wolna od wad prawnych. Sprzedający Wachulscy zapewniają w Art. VI, że jeśli po sprzedaży pojawiłyby się jakieś ukryte długi lub roszczenia osób trzecich, to oni biorą za to odpowiedzialność i pokryją ewentualne koszty, tak aby kupujący nie ponieśli straty. |
| ↑6 | Pokrzywdzenie nad połowę wartości (laesio enormis) – to stara zasada prawna wywodząca się z prawa rzymskiego: jeśli ktoś sprzedał coś za mniej niż połowę rzeczywistej wartości (lub kupił za ponad dwukrotność), mógł domagać się unieważnienia umowy. Zapis ten miał zapobiegać późniejszym próbom podważenia kontraktu. |