Parochowie i wierni cerkwi w Kańczudze

Kto był rządcą parafii?

Od XIV w. istniały na tym samym terenie dwie diecezje przemyskie: diecezja obrządku łacińskiego i diecezja prawosławna, a od 1693 r., po przyjęciu unii w okresie rządów bpa Innocentego Winnickiego, diecezja greckokatolicka.

W Cerkwi na ziemiach polskich przez długi okres, każdy duszpasterz, nawet gdy w jednej parafii było ich kilku, posiadał takie uprawnienia jakie w Kościele łacińskim przysługiwały tylko proboszczowi. Samo określenie „paroch” pojawia się w Cerkwi dopiero w XVII w. Ponieważ w wyniku „dziedziczności” stanu kapłańskiego liczba kapłanów przy jednej cerkwi znacznie przekraczała potrzeby wiernych, co w XVIII w. było zjawiskiem częstym, dlatego też synod zamojski (1720) oraz podejmowane w tym kierunku kroki przez biskupów, by wzmocnić rolę jednego parocha przyczyniły się do tego, że paroch stał się jedynym kapłanem na terenie parafii. Eksponowanie pozycji jednego parocha doprowadziło do tego, że ogromna większość parafii w XIX w. posiadała tylko jednego duchownego. (…)

Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa kanonicznego, urząd proboszcza można było objąć po trzech latach pracy duszpasterskiej oraz po złożeniu egzaminów proboszczowskich przed egzaminatorami prosynodalnymi.(…)

Zakres działalności rządców parafii nie był szeroki. Obejmował on sprawowanie mszy św. w niedziele i święta — przeważnie tylko jednej, chyba że w obrębie parafii znajdowały się cerkwie filialne. Nie było zwyczaju głoszenia kazań poza katedrą, ani też słuchania często spowiedzi poza okresem wielkanocnym. Nauczanie religii proboszczowie zlecali najczęściej diakom. Większe wymagania duszpasterskie wobec proboszczów stawiał dopiero prowincjonalny synod lwowski z 1881 r.(…)

Administratorzy byli ustanawiani w parafiach, w których zmarł proboszcz (paroch) a nie został jeszcze mianowany i kanonicznie wprowadzony na urząd nowy proboszcz. Administratorzy pełnili więc funkcje tymczasowych zastępców proboszcza. Kandydata na urząd administratora parafii mianował biskup. Administratorzy parafii nie byli zobowiązani do stałego przebywania na terenie administrowanej parafii. Mogli oni dojeżdżać z sąsiedniej parafii. Takich jednakże przypadków w diecezji przemyskiej było w 1879 r. tylko siedem. Obowiązki administratora i jego prawa były takie same jak proboszcza którego zastępował. Jako wynagrodzenie administrator otrzymywał pensję z Funduszu Religijnego.⁽¹⁾Za „Organizacja greckokatolickiej diecezji przemyskiej przy końcu lat siedemdziesiątych XIX w.” ks. Stanisław Nabywaniec. „Nasza Przeszłość” tom 70 (1988), str. 75, 102-104.

Parochowie i administratorzy cerkwi w Kańczudze

Jako samodzielna parafia

Lata	Dekanat	Rządca	Kolator	Wierni	Szkoła	Źródło informacji
1659			ks. Aleksander Lubomirski			potwierdzenie praw cerkwi
1734		par. Gabriel Siemieszowski				dekret w sprawie ks. Siemieszowskiego
1739			ks. Paweł Sanguszko			potwierdzenie praw cerkwi
1744		par. Aleksander Batycki
1759		par. Tymoteusz Tarnawski
1777	jarosławski	par. Jan Tarnawski	ks. Hieronim Sanguszko			wizytacja cerkwi
1790	kańczudzki	par. Aleksy Mochnacki	Karol Szydłowski	873 wiernych

Jako kościół filialny parafii w Krzeczowicach

W 1790 roku Kańczuga była drugą (po Dębnie) co do wielkości parafią w dekanacie kańczudzkim! Dlaczego wobec tego została ona zlikwidowana i przeniesiona do Krzeczowic (Krzeczowice nie były parafią)? Być może zdecydowały względy osobowe i bliskość świątyni, wydaje się, że większość wiernych parafii kańczudzkiej mieszkała właśnie w Krzeczowicach.

Kańczuga utraciła więc samodzielną parafię i stała się kościołem filialnym parafii Krzeczowice, dekanat kańczudzki, cyrkuł rzeszowski.

Poniższa tabela przedstawia dane o rządcach parafii w Krzeczowicach.

Lata	Rządca	Kolator / patron	Wierni	Szkoła	Źródło danych
1792	b.d.				TSP
1793					TSP
1794 - 1797	b.d.				TSP
1798	par. Jan Teleśnicki				konsygnacja
1799	par. Jan Teleśnicki				TSP
1800	par. Jan Teleśnicki				TSP
1807	par. Jan Teleśnicki				TSP
1808	par. Jan Teleśnicki				TSP
1809	par. Jan Teleśnicki			brak	TSP
1811	par. Jan Teleśnicki				TSP
1814	par. Jan Teleśnicki				TSP
1816	par. Jan Teleśnicki				TSP
1817	par. Jan Teleśnicki	kolator Józef Kellerman			TSP
1819	par. Jan Teleśnicki				TSP
1821	par. Jan Teleśnicki				TSP
1824	par. Jan Teleśnicki				TSP
1825	adm. Piotr Petryszak				TSP
1826	adm. Piotr Petryszak				TSP
1828	adm. Michał Wanczarowski		896 wiernych w całej parafii Krzeczowice		SZ
1830	brak parocha		185 wiernych (+ 148 w Niżatycach)		SZ
1831	adm. Aleksy Popiacki		186 wiernych (+139 w Niżatycach)		SZ
1833	adm. Aleksy Popiacki		dane o wiernych nieczytelne		SZ
1835	adm. Jan Denesowicz		179 wiernych (+172 w Niżatycach, Łopuszce Małej i Wielkiej)		SZ
1836	adm. Jan Denesowicz		161 wiernych (+183 w Niżatycach)		SZ
1839	adm. Leopold Reynarowicz		159 wiernych (+180 w Niżatycach)		SZ
1842	adm. Leopold Reynarowicz		170 wiernych (+188 w Niżatycach)		SZ
1843	adm. Marceli Zieniewicz		150 wiernych (+185 w Niżatycach)		SZ
1844					SZ
1845	adm. Marceli Zieniewicz		153 wiernych (+175 w Niżatycach)		SZ
1846	adm. Marceli Zieniewicz		150 wiernych (+178 w Niżatycach)	adj. Onufry Jacenio - 40 uczniów	SZ
1847	adm. Marceli Zieniewicz		150 wiernych (+180 w Niżatycach)		SZ
1848	brak stron w szematyzmie				SZ
1849	adm. Jan Bahrynowicz		148 wiernych (+170 w Niżatycach)		SZ
1855	par. Michał Stroński		146 wiernych (+178 w Niżatycach)		SZ
1856	par. Michał Stroński		144 wiernych (+173 w Niżatycach)	diak Onufry Jacenio - 30 uczniów	SZ
1857	par. Michał Stroński		141 wiernych (+178 w Niżatycach)		SZ
1868
1930	par. o. Dionizy Węgrzynowicz	patron: Akademia Nauk w Krakowie	584 wiernych (łącznie z 12 wioskami w okolicy)	tak bractwo Św. O. Mikołaja i Przeczystej Dziewicy Marii	SZ

Objaśnienia skrótów: par. – paroch, adm. – administrator, SZ – szematyzm, TSP – tabella superstatu parochiae.